Fitsangatsanganana-Filomanosana
Rano na ranomasina heverina ho « maka olona » matetika, mistery !

[Amin'ny renirano sy farihy, matetika dia ankizy sy tanora no iharan'ny loza rehefa milalao na milomano.]

Tranga sy faritra maro eto Madagasikara no nandrenesana olona maty an-drano tao anatin'ny taona maro nifandimby. Misy ireo rano (renirano, farihy), na ranomasina heverina fa "maka olona" matetika, izay lasa mistery. Inona no ao ambadika? Resaka siantifika ve, sa antony hafa? Tranga iray mahakasika izay, ohatra, ny tao Morondava, ny andron'ny Alatsinainy 20 jolay lasa iny. Mpirahalahy, 20 sy 32 taona, avy aty Antananarivo no natelin'ny ranomasin'i Kimony ao Morondava, izay nivoaka tamin'ny fampahalalam-baovao sy ny tambazotran-tseratsera. Nanao vakansy no antondian'izy ireo.

Isan-taona

Tsy vao izao no nitrangana loza teo amin'io toerana io. Izany hoe toe-javatra efa mateti-pitranga izy ity, ary tsy teto Morondava ihany io. Saika isan-taona, amin'ny toerana sy ny faritra samihafa manerana ny Nosy no ahitana, na andrenesana, amin'ny fampahalalam-baovao, ny fisiana trangan'olona milomano, maty an-drano.

Misy akony eo amin'ny fiheverana sy ny finoan'ny mponina ny tranga miverimberina tahaka itony, na any amin'ny faritra samihafa io, na aty afovoantany. Anisan'ireny, ohatra, ny fiheverana na finoana fa "maka olona isan-taona" ilay rano, na ilay ranomasina. Ireo renirano sy farihy misy, na koa ny ranomasina amin'ireo morontsiraka samihafa eto Madagasikara dia saika andrenesana fiheverana na finoana toy izany avokoa. Misy ihany koa renirano na farihy inoan'ny olona fa misy "lolondrano", izay heverina ho mahatonga ny fisian'ny olona maty an-drano, saika isan-taona.

Araka ny finoan'ny olona sasany, dia misy rano "mitaky aina" isan-taona. Raha tsy misy olona maty dia mbola "tsy afa-po" ilay rano, rehefa misy maty iray dia lazaina fa "efa nahazo ny anjarany" ilay rano amin'io taona io. Ny farihin'Alaotra, ohatra, dia inoan'ny mponina sasany amin'iny faritra iny fa misy "lolondrano", ary maka olona isan-taona!

Fady !

Ankoatr'ireo efa voalaza, mbola mavesa-danja eo amin'ny fiarahamonina sy ny kolontsaina malagasy sasany ny fiheverana sy ny finoana ny "fady". Izany hoe zavatra, na fomba tokony harahina sy hajaina ka ny fandikana izany dia mety hitera-doza. Raha iverenana, ohatra, ity tranga niseho vao haingana tany Morondava farany teo ity dia nisy ireo fepetra noraisin'ny manampahefana ao an-toerana mba hiarovana ireo mpivahiny mpanao vakansy sy mpizahatany any amin'ny Faritra Menabe. Anisan'ny nambara tamin'izany fa "tokony hajaina ny fomban-tany, indrindra ny "fady" amin'ny ranomasina". Tafiditra ao anatin'izany ny fanentanana amin'ny alalan'ny onjam-peo mba hampafahantarana isaky ny sisin-dranomasina rehetra ireo "fady" tokony hohajaina.

Eto Madagasikara dia maro ireo renirano, farihy, dobo, na faritra an-dranomasina izay inoan'ny mponina sasany fa "tsy tia vahiny", "masina", na misy fady. Matetika ireo finoana ireo dia mifandray amin'ny tantaran'ny razana, fanahy mpiaro toerana, na zava-nitranga taloha.

Ho an'ny eto Madagasikara manokana, na tsy mbola misy aza antontan'isa mazava, raha jerena ireo loza notaterin'ny fampitam-baovao nandritra ny taona maro, dia toy izao manaraka izao. Amin'ny ranomasina, matetika dia olon-dehibe sy tanora no maro, satria izy ireo no manjono na mandeha lakana. Amin'ny renirano sy farihy, matetika dia ankizy sy tanora no iharan'ny loza rehefa milalao na milomano. Amin'ny lakana mpitatitra olona, mety ahitana olona amin'ny sokajin-taona rehetra, arakarak'izay tao anaty lakana tamin'ny fotoana nitrangan'ny loza.

Raha tsy hijery afa-tsy ny teo anelanelan'ny taona 2022 no mankaty, ohatra, dia nisy ireo tranga olona maty an-drano, izay nivoaka tamin'ny fampahalalam-baovao samihafa sy ny tambazotra sôsialy (fesiboky), tamin'ireto toerana sy faritra vitsivitsy hotanisaina manaraka ireto.

Manakara

Olona miisa dimy no maty an-drano ny 31 Jolay 2022. Tovovavy daholo izy ireo ary mpanao vakansy. Nilalao teo amoron-dranomasin'i Manakara izy ireo no nentin'ny onja mahery. Fitovavy izy ireo fa ny anankiroa voavonjy ary nentina tany amin'ny hopitaly.

Marihina fa ny ranomasina ao Manakara dia mbola misy be fadifady, indrindra fa ny eo amin'ny vavavinanin'i Manakarabe, izay nahafaty mpizahatany teratany vahiny roa, izay lehilahy sy vehivavy, ny taona 2016. Voalaza tamin'izany fa avy nihinana henakisoa izy ireo dia nandeha nilomano teo amin'io toerana io, izay fady ny zavatra toy izany.